Nie każdy temat dotyczący męskiego zdrowia porusza się łatwo, a już szczególnie ten, który dotyka najbardziej intymnej sfery - seksualności. Choroba Peyroniego, choć wciąż rzadko omawiana publicznie, to problem, który może dotyczyć nawet jednego na dziesięciu mężczyzn w średnim wieku. Początkowo objawia się niepozornie, lekkim bólem prącia lub niewielkim skrzywieniem podczas wzwodu. Z czasem jednak potrafi całkowicie zmienić kształt penisa, utrudniając współżycie, a nierzadko prowadząc do zaburzeń erekcji i utraty pewności siebie.
To nie tylko kwestia fizyczna. Skrzywienie prącia, ból, a także niepewność związana z jego wyglądem, mogą znacząco wpłynąć na jakość życia seksualnego i psychicznego mężczyzny. Choroba Peyroniego jest więc nie tylko medycznym, ale i emocjonalnym wyzwaniem takim, które wymaga zrozumienia, otwartości i odpowiedniego leczenia.
Czym jest choroba Peyroniego?
Choroba Peyroniego, znana również jako stwardnienie plastyczne prącia (induratio plastica penis), to nabyte, łagodne schorzenie prącia, które polega na ograniczonym zwłóknieniu osłonki białawej, czyli elastycznej błony otaczającej ciała jamiste penisa. W wyniku tego procesu w obrębie prącia tworzy się płytka włóknista (blizna), która z czasem prowadzi do skrzywienia penisa, bólu i trudności w osiągnięciu prawidłowej erekcji. Choć choroba nie ma następstw ogólnoustrojowych, może znacząco obniżać jakość życia seksualnego i psychicznego mężczyzny.
To schorzenie zostało po raz pierwszy opisane w XVIII wieku przez francuskiego lekarza François de la Peyronie, nadwornego medyka króla Ludwika XV. Obecnie wiadomo, że choroba Peyroniego najczęściej dotyczy mężczyzn w średnim wieku, a średni wiek rozpoznania wynosi około 53 lata, choć może wystąpić zarówno wcześniej, jak i później.
Jakie są fazy choroby?
W przebiegu choroby Peyroniego wyróżnia się fazę aktywną i fazę stabilną.
- Faza aktywna (zapalna) to okres, w którym proces zapalny i przebudowa tkanki są najbardziej dynamiczne. Pojawia się ból prącia, zwłaszcza podczas wzwodu, oraz postępujące skrzywienie. Zazwyczaj trwa od kilku do kilkunastu miesięcy, po czym ból często ustępuje.
- Faza stabilna (zwłóknienia) następuje, gdy proces zapalny wygasa, a deformacja prącia się utrwala. W tym etapie płytka staje się twarda, zwapniała, a skrzywienie i zaburzenia erekcji się utrzymują. Spontaniczne cofnięcie objawów obserwuje się rzadko jedynie u 3–13% pacjentów.
Jakie są objawy choroby Peyroniego?
Choroba Peyroniego to schorzenie, które rozwija się powoli, a jej objawy mogą nasilać się w miarę upływu czasu. Najbardziej charakterystycznym objawem choroby Peyroniego jest wyczuwalna płytka lub stwardnienie na trzonie prącia. Zmiana ta, będąca efektem zwłóknienia osłonki białawej, nadaje penisowi nieprawidłowy kształt. Wraz z jej rozwojem pojawia się skrzywienie lub deformacja prącia podczas erekcji, najczęściej zagięcie w górę, w bok lub w dół. U niektórych mężczyzn dochodzi do tzw. deformacji „klepsydrowej”, w której trzon prącia zwęża się w jednym miejscu, co dodatkowo utrudnia współżycie.
Częstym objawem, zwłaszcza w początkowej fazie, jest ból prącia, nasilający się w czasie wzwodu. Dolegliwości te wynikają z aktywnego stanu zapalnego i zwykle ustępują w ciągu kilku miesięcy. Równocześnie u około 30% pacjentów rozwijają się zaburzenia erekcji.
Skrzywienie prącia może sprawić, że stosunek płciowy staje się bolesny lub wręcz niemożliwy do odbycia. Wielu mężczyzn zauważa także skrócenie długości penisa, szczególnie widoczne podczas wzwodu, a czasem również w stanie spoczynku. Choroba Peyroniego prowadzi więc nie tylko do fizycznych dolegliwości, ale również do spadku jakości życia seksualnego.
U części pacjentów pojawia się również lęk, obniżenie nastroju, a nawet depresja, wynikające z poczucia utraty sprawności seksualnej i atrakcyjności. W badaniach odnotowano, że wielu mężczyzn z tym schorzeniem doświadcza wstydu, frustracji i izolacji społecznej.
Objawy w zależności od fazy choroby
W zależności od etapu rozwoju, objawy choroby Peyroniego mogą wyglądać różnie:
- Faza aktywna (zapalna) - to początkowy etap, w którym dochodzi do stanu zapalnego błony białawej. Występuje ból prącia, najczęściej podczas erekcji, oraz zmieniające się skrzywienie. Zazwyczaj trwa od kilku do kilkunastu miesięcy.
- Faza stabilna (zwłóknienia lub zwapnienia) - ból stopniowo ustępuje, lecz deformacja się utrwala. Płytka staje się twarda i nieelastyczna, a u wielu pacjentów rozwija się lub nasila zaburzenie erekcji. U 90% mężczyzn dolegliwości bólowe z czasem całkowicie zanikają, jednak skrzywienie prącia pozostaje trwałe.
Jakie są przyczyny choroby Peyroniego?
Mimo że choroba Peyroniego została opisana już w XVIII wieku, jej przyczyny do dziś nie są całkowicie poznane. Najczęściej wskazywaną przyczyną choroby Peyroniego jest drobny uraz prącia, zwykle powstały w trakcie stosunku płciowego. Może on wynikać z nadmiernego zgięcia, ucisku lub nieprawidłowego ułożenia podczas erekcji. Tego rodzaju mikrourazy, zwłaszcza powtarzające się, prowadzą do uszkodzenia drobnych naczyń krwionośnych (uraz mikronaczyniowy) i mikroskopijnego krwawienia w obrębie błony białawej.
W miejscu urazu odkłada się fibryna, czyli białko, które odgrywa ważną rolę w procesie krzepnięcia i gojenia. U części mężczyzn proces naprawczy przebiega jednak nieprawidłowo, zamiast elastycznej tkanki, w miejscu uszkodzenia powstaje blizna włóknista (płytka).
W następstwie urazu dochodzi do aktywacji szeregu czynników komórkowych i biochemicznych. Najważniejszy z nich to transformujący czynnik wzrostu - TGF-β1. Substancja ta:
- stymuluje nadmierną produkcję kolagenu przez fibroblasty,
- hamuje naturalny rozkład tkanki łącznej,
- nasila proces zapalny w obrębie błony białawej.
W efekcie dochodzi do zwłóknienia i stwardnienia fragmentu osłonki, a z czasem do zwapnienia płytki. Tkanka staje się sztywna i nieelastyczna, co zaburza równomierne rozciąganie się prącia podczas erekcji i prowadzi do jego skrzywienia.
Pod mikroskopem płytki w chorobie Peyroniego wykazują nadmiar kolagenu typu III, zredukowaną ilość włókien elastycznych i dezorganizację struktury kolagenowej, wszystko to potwierdza charakter patologicznego bliznowacenia.
W badaniach histologicznych u pacjentów z chorobą Peyroniego zaobserwowano naciekanie komórek zapalnych w obrębie błony białawej i sąsiadujących naczyń krwionośnych.
Oznacza to, że proces zapalny odgrywa istotną rolę nie tylko w powstawaniu, ale także w utrwalaniu zmian. Z czasem stan zapalny przekształca się w przewlekłe włóknienie, co tłumaczy, dlaczego choroba przechodzi z fazy ostrej (z bólem) w fazę stabilną (ze stałą deformacją).
Jak wygląda diagnostyka choroby Peyroniego?
Rozpoznanie choroby Peyroniego opiera się przede wszystkim na dokładnej ocenie klinicznej, obejmującej rozmowę z pacjentem, badanie fizykalne oraz w uzasadnionych przypadkach badania obrazowe. Celem diagnostyki jest potwierdzenie obecności płytki włóknistej, ocena stopnia skrzywienia prącia oraz wpływu choroby na funkcje seksualne pacjenta.
Wywiad lekarski
Pierwszym krokiem jest szczegółowy wywiad, w trakcie którego urolog zbiera informacje o:
- czasie trwania i nasileniu objawów,
- bólu prącia (czy występuje i czy ustępuje),
- kierunku i stopniu skrzywienia prącia,
- trudnościach podczas współżycia,
- ewentualnym skróceniu penisa oraz zaburzeniach erekcji,
- wpływie choroby na życie seksualne i emocjonalne pacjenta.
Lekarz zapyta także o choroby towarzyszące, takie jak przykurcz Dupuytrena, oraz o wcześniejsze urazy prącia czy interwencje medyczne.
Badanie fizykalne
Podczas badania urolog ocenia obecność i lokalizację płytki włóknistej, stopień jej twardości oraz ewentualne zwapnienie. Pomiar długości prącia i kąta skrzywienia może być wykonany po farmakologicznej indukcji wzwodu lub przy użyciu aparatu próżniowego. W niektórych przypadkach pacjent proszony jest o dostarczenie fotografii prącia we wzwodzie, które ułatwiają ocenę deformacji.
Badania obrazowe i specjalistyczne
W bardziej zaawansowanych przypadkach lub przed planowaną operacją wykonuje się dodatkowe badania:
- USG prącia z opcją Dopplera, które pozwala ocenić przepływ krwi i lokalizację płytki,
- kawernozometrię i kawernozografię, służące do oceny funkcji ciał jamistych i stopnia zaburzeń erekcji.
Dokładna diagnostyka pozwala nie tylko potwierdzić rozpoznanie, ale też określić fazę choroby i dobrać najbardziej odpowiednią metodę leczenia - zachowawczą lub chirurgiczną.
Jakie są metody leczenia choroby Peyroniego?
Leczenie choroby Peyroniego zależy od fazy jej rozwoju oraz nasilenia objawów. W fazie aktywnej stosuje się głównie leczenie zachowawcze, natomiast w fazie stabilnej leczenie chirurgiczne.
Leczenie zachowawcze
W początkowym etapie, gdy ból i skrzywienie prącia wciąż się zmieniają, celem terapii jest zahamowanie postępu choroby i złagodzenie dolegliwości. Stosuje się:
- leki doustne, takie jak para-aminobenzoesan potasu, kolchicyna czy estry karnityny, które mogą ograniczać proces włóknienia;
- iniekcje doogniskowe, które redukują płytkę i poprawiają elastyczność tkanek;
- terapie wspomagające, m.in. falę uderzeniową, jonoforezę czy urządzenia trakcyjne, łagodzące ból i poprawiające kształt prącia.
Leczenie chirurgiczne
Operację rozważa się, gdy choroba ustabilizuje się (brak bólu i progresji przez min. 3 miesiące), a skrzywienie uniemożliwia współżycie. Wyróżnia się trzy główne techniki:
- plikacja (np. metoda Nesbita) – skrócenie dłuższej strony prącia, stosowane przy umiarkowanym skrzywieniu;
- zabieg z przeszczepem – wycięcie płytki i uzupełnienie ubytku tkanką własną pacjenta, gdy deformacja jest duża;
- implantacja protezy prącia – rozwiązanie dla mężczyzn z ciężkimi zaburzeniami erekcji, gdy inne metody zawodzą.
Wybór leczenia zawsze powinien być indywidualny, oparty na ocenie urologa i oczekiwaniach pacjenta dotyczących funkcji seksualnych oraz efektu estetycznego.
Skrzywienie prącia - podsumowanie
Choroba Peyroniego to nabyte, łagodne schorzenie prącia, które, mimo że nie zagraża życiu potrafi znacząco obniżyć jego jakość. Wczesna konsultacja z urologiem, odpowiednie leczenie i wsparcie psychologiczne pozwalają skutecznie zahamować rozwój choroby i poprawić komfort życia seksualnego mężczyzny. Choroba Peyroniego, choć trudna w rozmowie, nie powinna być tematem tabu, ponieważ jej skuteczne leczenie zaczyna się od świadomości i otwartości na pomoc.
Bibliografia:
- Jalkut, M., Gonzalez-Cadavid, N., Rajfer, J.: Peyronie’s Disease: A Review. Reviews in Urology, 2003, 5(3), s. 142–148.
- Hatzimouratidis, K., Giuliano, F., Moncada, I., Muneer, A., Salonia, A., Verze, P., Parnham, A., Serefoglu, E.C. (tłum. i red. wersji polskiej: Sochaj, M., Słowikowska-Hilczer, J.): Rekomendacje dotyczące postępowania w zaburzeniach seksualnych u mężczyzn. Postępy Andrologii Online, 2019, 6(2). DOI: 10.26404/PAO_2353-8791.2019.07.
- Lipczyński, W., Kusionowicz, J., Habrat, W., Czech, A.K., Zembrzuski, M., Gawlas, W., Dybała, M., Dudek, P., Szopiński, T., Chłosta, P.: Chirurgiczne leczenie ciężkich postaci choroby Peyronie. Klinika Urologii Collegium Medicum UJ, Kraków, Przegląd Lekarski 2013/70/4, 195-198.