Biopsję prostaty wykorzystuje się w diagnostyce chorób gruczołu krokowego. Brzmi poważnie? Budzi obawy i pytania? To naturalne.
Każdy pacjent, który otrzyma skierowanie na to badanie, powinien wiedzieć, że lekarze decydują się na wykonanie biopsji dopiero wtedy, gdy istnieją ku temu jasne wskazania, a sama procedura ma na celu uzyskanie jednoznacznej odpowiedzi, czy w prostacie znajdują się zmiany wymagające leczenia.
Aby cały proces był zrozumiały i mniej stresujący, warto poznać każdy jego etap – kiedy biopsja jest potrzebna, jak wygląda jej przebieg, jak się do niej przygotować oraz jak interpretować wynik.
Kiedy wykonuje się biopsję prostaty?
Biopsję zleca się wtedy, gdy wcześniejsze badania wzbudziły uzasadnione podejrzenie, że w obrębie prostaty może znajdować się zmiana, która wymaga oceny histopatologicznej.
W podstawowej diagnostyce chorób gruczołu krokowego wykonuje się badanie per rectum i pomiar stężenia PSA w surowicy krwi.
U pacjentów z nieprawidłowym wynikiem PSA, odchyleniami w badaniu per rectum lub objawami ze strony układu moczowo-płciowego wykonuje się USG oraz coraz częściej rezonans wieloparametryczny prostaty, który pomaga wytypować miejsca do pobrania wycinków
Jeśli na podstawie dotychczasowych badań pojawia się uzasadnione podejrzenie raka prostaty, lekarz może zaproponować biopsję, aby potwierdzić lub wykluczyć obecność komórek nowotworowych.
Biopsja nie jest badaniem profilaktycznym. Nie wykonuje się jej „na wszelki wypadek”. Jest elementem diagnostycznego planu, a decyzję o jej przeprowadzeniu podejmuje się po analizie objawów, wyników badań i obrazu prostaty.
Na czym polega biopsja prostaty?
Podczas biopsji pobiera się niewielkie fragmenty tkanki z prostaty. Następnie przekazuje się je do oceny histopatologicznej (oceny wyglądu komórek pod mikroskopem). Wyniki mogą dać jasną odpowiedź, czy w pobranym materiale znajdują się komórki o charakterze nowotworowym oraz jaka jest ich agresywność.
Współcześnie stosuje się dwie główne techniki.
- Biopsja przezodbytnicza (TRUS) – to najczęściej wybierana metoda. Lekarz wprowadza sondę USG do odbytnicy. W ten sposób w czasie rzeczywistym ma szansę obejrzeć prostatę i bardzo dokładnie prowadzić igłę biopsji. Przez ścianę odbytnicy pobieranych jest kilka lub kilkanaście wycinków.
- Biopsja przezskórna (transperinealna, TP) jest także coraz bardziej powszechna. Igłę wprowadza się przez skórę krocza. W tym przypadku także z wykorzystaniem ultrasonografu.
Jak przebiega biopsja prostaty?
Choć nazwa badania brzmi poważnie, sama procedura jest krótsza i bardziej komfortowa niż wyobraża sobie wielu pacjentów. Na czym polega biopsja prostaty i jak dokładnie wygląda jej przebieg?
Najpierw lekarz wyjaśnia cały proces i omawia przebieg badania oraz rodzaj znieczulenia. Pacjent układa się w pozycji zależnej od wybranej metody, często na boku lub na plecach z podpartymi nogami.
Znieczulenie jest standardem. Najczęściej podaje się je miejscowo w okolice prostaty, dzięki czemu pacjent czuje jedynie krótkie pojedyncze ukłucie i niewielki dyskomfort podczas samej procedury. Całość trwa zwykle od 10 do 20 minut.
W trakcie pobierania wycinków pacjent może słyszeć charakterystyczne „kliknięcia” urządzenia biopsyjnego. To normalne i nie świadczy o żadnym nieprawidłowym przebiegu.
Po badaniu może pojawić się niewielkie krwawienie z odbytu, różowe zabarwienie moczu lub nasienia. Nie należy obawiać się takiego obrazu. Lekarz zawsze informuje o tym wcześniej, aby pacjent nie poczuł niepotrzebnego niepokoju.
Jak wygląda wynik biopsji prostaty?
Wynik ma formę opisu patomorfologicznego.
Lekarz podaje w nim:
- czy w pobranym materiale znajdują się komórki o charakterze nowotworowym;
- jaki jest stopień złośliwości zmian (w skali Gleasona lub jej współczesnym odpowiedniku – Grade Group);
- ile wycinków zawierało zmianę;
- jak duży procent pobranej próbki był zajęty przez nieprawidłowe komórki;
- czy widoczne są cechy stanu zapalnego lub zmiany łagodne, typowe dla przerostu.
Wynik histopatologiczny decyduje o dalszym postępowaniu.
Biopsja prostaty - podsumowanie
Biopsja prostaty jest ważnym etapem diagnostyki, stosowanym wyłącznie wtedy, gdy istnieją wyraźne przesłanki sugerujące obecność zmian wymagających oceny histopatologicznej. Jej celem nie jest profilaktyka, ale uzyskanie jednoznacznej odpowiedzi, czy w gruczole znajdują się komórki nowotworowe oraz jaki jest ich charakter.
Choć nazwa badania może budzić obawy, sama procedura jest krótka, wykonywana w znieczuleniu i w większości przypadków dobrze tolerowana przez pacjenta. Nowoczesne metody pozwalają na precyzyjne pobranie wycinków z miejsc podejrzanych w badaniach obrazowych.
Ostateczny wynik biopsji stanowi fundament dalszego postępowania, pomagając lekarzowi dobrać optymalny plan leczenia lub zdecydować o obserwacji. Świadomość przebiegu badania i jego celu pozwala pacjentowi przejść przez cały proces z większym spokojem i zaufaniem do stosowanych metod diagnostycznych.
Potrzebujesz konsultacji urologicznej na Śląsku? Umów wizytę w naszym szpitalu.
Bibliografia:
Włodek, M. (2020). Rak prostaty-jaką metodą powinniśmy leczyć naszych pacjentów. Letters in Oncology Science, 17(3), 15-22.
European Association of Urology (2025). EAU - EANM - ESTRO - ESUR - ISUP - SIOG Guidelines on Prostate Cancer.
Najjar, S., Mirvald, C., Danilov, A., Labanaris, A., Vlaicu, A. G., Giurca, L., ... & Surcel, C. (2025). Comparative Analysis of Diagnostic Accuracy and Complication Rate of Transperineal Versus Transrectal Prostate Biopsy in Prostate Cancer Diagnosis. Cancers, 17(6), 1006.
Berquin, C., Perletti, G., Develtere, D., Van Puyvelde, H., Pauwels, E., De Groote, R., ... & De Naeyer, G. (2023, September). Transperineal vs. transrectal prostate biopsies under local anesthesia: A prospective cohort study on patient tolerability and complication rates. In Urologic Oncology: Seminars and Original Investigations, 41(9).
Hong, A., Hemmingway, S., Wetherell, D., Dias, B., & Zargar, H. (2022). Outpatient transperineal prostate biopsy under local anaesthesia is safe, well tolerated and feasible. ANZ journal of surgery, 92(6), 1480-1485.
ICCR. (2017). Prostate Core Needle Biopsy Histopathology Reporting GuidePart 2 - Specimen Level Reporting. Pobrane z: https://www.iccr-cancer.org/wp-content/uploads/2024/12/ICCR-Prostate-CoreBx-Part2-SpecLevel-1st-ed-v1.1-bookmark.pdf
Moses, K. A., Sprenkle, P. C., Bahler, C., Box, G., Carlsson, S. V., Catalona, W. J., ... & Freedman-Cass, D. A. (2023). NCCN guidelines® insights: prostate cancer early detection, version 1.2023: featured updates to the NCCN guidelines. Journal of the National Comprehensive Cancer Network, 21(3), 236-246.