Cystoskopia jest jednym z najważniejszych badań endoskopowych w urologii. Umożliwia lekarzowi obejrzenie wnętrza pęcherza moczowego i cewki moczowej bez konieczności przeprowadzania operacji. Osoby, które otrzymują skierowanie na to badanie, często mają wiele pytań i obaw, dotyczących jego przebiegu, ewentualnego bólu czy możliwych wyników cystoskopii. Co to za badanie? Poniżej wyjaśniamy na czym polega cystoskopia i odpowiadamy na najczęściej zadawane pytania tak, aby pomóc pacjentom lepiej przygotować się do badania i podejść do niego ze spokojem.
Cystoskopia - co to za badanie?
Cystoskopia zwykle budzi więcej obaw niż większość badań urologicznych. Już sama nazwa brzmi poważnie, a pacjent często nie wie, czego spodziewać się przed wejściem do gabinetu.
Cystoskopia to badanie endoskopowe, które pozwala lekarzowi obejrzeć wnętrze cewki moczowej i pęcherza moczowego. Wykonuje się je przy użyciu cienkiego instrumentu – cystoskopu – wyposażonego w kamerę i źródło światła. Badanie umożliwia bezpośrednią ocenę błony śluzowej dróg moczowych i pomaga w postawieniu trafnej diagnozy. Cystoskopia jest jednym z podstawowych badań wykonywanych w urologii. Podobnie jak gastroskopia w gastroenterologii, pozwala zajrzeć do wnętrza narządu bez konieczności wykonywania operacji.
Badanie to wykorzystuje się zarówno w diagnostyce, jak i do wykonywania prostych zabiegów w obrębie pęcherza moczowego oraz do kontroli leczenia różnych schorzeń. Umożliwia lekarzowi dokładną ocenę błony śluzowej, ujść moczowodów, szyi pęcherza oraz odcinka cewki moczowej.
Cystoskopia pozwala wykryć zmiany, które mogą nie być widoczne w badaniach obrazowych, takich jak USG czy tomografia komputerowa, dając bardzo precyzyjny obraz stanu pęcherza moczowego.
W jakich przypadkach wykonuje się cystoskopię?
Lekarz zaleca cystoskopię, gdy konieczna jest dokładniejsza ocena dróg moczowych, której nie da się uzyskać na podstawie innych badań obrazowych lub laboratoryjnych. Do typowych wskazań do wykonania cystoskopii należą:
- krwiomocz niewyjaśnionego pochodzenia,
- podejrzenie guza lub polipów pęcherza,
- nawracające zakażenia układu moczowego,
- trudności w oddawaniu moczu związane ze zwężeniem cewki,
- ból lub uczucie pieczenia mimo prawidłowych wyników moczu,
- kontrola po leczeniu nowotworu pęcherza,
- diagnostyka nieprawidłowości zaobserwowanych w USG lub tomografii.
Jak dokładnie przebiega badanie?
Po otrzymaniu skierowania na cystoskopię i umówieniu się na badanie pacjent zgłasza się do placówki i zostaje zaprowadzony do gabinetu zabiegowego, w którym znajduje się fotel lub łóżko, monitor oraz zestaw narzędzi endoskopowych. Wszystko odbywa się w komfortowych i sterylnych warunkach, a cały personel medyczny dba o to, aby pacjent czuł się bezpiecznie i wiedział, co dzieje się na każdym etapie przeprowadzanej procedury.
Badanie rozpoczyna się od umycia i dezynfekcji okolicy ujścia cewki moczowej. Następnie podaje się żel znieczulający. Preparat ten działa miejscowo i zmniejsza uczucie tarcia podczas wprowadzania instrumentu.
Lekarz wprowadza cienki endoskop przez cewkę moczową.
- U mężczyzn cewka moczowa jest dłuższa i ma naturalne zagięcia, dlatego często wykorzystuje się do badania giętki cystoskop, który lepiej dopasowuje się do jej anatomii.
- U kobiet cewka jest krótsza, a samo badanie zwykle przebiega szybciej i z mniejszym dyskomfortem.
Po przejściu przez cewkę cystoskop trafia do pęcherza. W tym momencie lekarz wypełnia pęcherz sterylnym płynem, dzięki temu jego ściany rozciągają się i tworzą równą powierzchnię. Obraz pojawia się na monitorze. Lekarz powoli „ogląda” każdy fragment śluzówki, szuka obszarów krwawiących, polipów, guzów, zgrubień, nadżerek, nieregularnych naczyń lub innych możliwych zmian. Jeśli zachodzi potrzeba pobrania wycinka, przez kanał roboczy cystoskopu wprowadza się miniaturowe narzędzie i wycina niewielki fragment tkanki. Po zakończeniu badania lekarz powoli wycofuje instrumenty, a znajdujący się w pęcherzu płyn swobodnie wypływa. Pacjent może wstać i już po kilku minutach opuścić gabinet.
Czy cystoskopia boli?
To jedno z najczęściej zadawanych pytań przed badaniem. Nie ma na nie uniwersalnej odpowiedzi, ponieważ odczucia mogą się różnić w zależności od osoby i jej indywidualnej wrażliwości., ponieważ wiele zależy od indywidualnej wrażliwości. Warto jednak wiedzieć, że istnieją dwa rodzaje cystoskopii, które mogą przebiegać nieco inaczej.
Cystoskopię giętką wykonuje się zwykle w znieczuleniu miejscowym. Większość pacjentów opisuje ją jako badanie nieprzyjemne, ale nie bolesne. Najbardziej odczuwalnym momentem bywa wypełnianie pęcherza płynem, które powoduje uczucie parcia na mocz.
Cystoskopia sztywna może wiązać się z większym dyskomfortem, szczególnie u mężczyzn. Wykonuje się ją zazwyczaj w znieczuleniu miejscowym, w niektórych przypadkach dodatkowo stosuje się krótkie znieczulenie ogólne, aby zwiększyć komfort pacjenta.
Po badaniu może pojawić się pieczenie podczas oddawania moczu oraz niewielka ilość krwi w pierwszych wizytach w toalecie. Jest to częsta i niegroźna reakcja organizmu, która zwykle ustępuje w ciągu 24-48 godzin. Jeśli dolegliwości utrzymują się dłużej lub nasilają, należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym.
Jak interpretuje się wyniki badania?
Po zakończeniu cystoskopii pacjent otrzymuje opis badania. Dokument zawiera informacje o wyglądzie błony śluzowej, ewentualnych zmianach, charakterze ujść moczowodów oraz ogólnym stanie pęcherza. Na podstawie opisu lekarz może określić:
- czy w pęcherzu znajdują się zmiany wymagające usunięcia,
- czy widoczne są cechy zapalenia,
- czy ujścia moczowodów pracują prawidłowo,
- czy występują zwężenia, polipy lub guzki,
- czy konieczne jest pobranie wycinka.
W wielu przypadkach decyzja o pobraniu materiału zapada już podczas pierwszej cystoskopii. Jeżeli taka procedura miała miejsce, pacjent dodatkowo otrzyma wyniki badania histopatologicznego.
Cystoskopia - podsumowanie
Cystoskopia to precyzyjne i niezwykle przydatne narzędzie diagnostyczne, które pozwala lekarzowi ocenić wnętrze pęcherza moczowego i cewki moczowej z dokładnością niemożliwą do uzyskania w innych badaniach obrazowych.
Choć samo badanie może budzić obawy, jego przebieg jest dobrze kontrolowany, wykonywany w znieczuleniu miejscowym i przez większość pacjentów oceniane jako mało bolesne. Badanie pomaga szybko wykryć nieprawidłowości, takie jak guzy, polipy, zmiany zapalne czy zwężenia, a w razie potrzeby umożliwia natychmiastowe pobranie materiału do analizy. Dzięki temu stanowi istotny etap w diagnostyce wielu schorzeń urologicznych.
Zrozumienie celu cystoskopii oraz świadomość, jak wygląda cały proces, pozwala pacjentom podejść do badania z większym spokojem i pewnością, że jest to jeden z najbardziej skutecznych sposobów na postawienie dokładnej diagnozy i zaplanowanie odpowiedniego leczenia.
Potrzebujesz specjalistycznej diagnostyki urologicznej? Umów się na wizytę w naszej placówce na Śląsku.
Bibliografia:
Etymonline. Origin and history of cystoscopy. Pobrane z: https://www.etymonline.com/word/cystoscopy
Engelsgjerd JS, Deibert CM. (2023). Cystoscopy. In: StatPearls [Internet].
Walentowicz, M., Krzemiński, D., Kopański, Z., Liniarski, M., Tabak, J., Dyl, S., ... & Ptak, W. (2017). Metody obrazowania stosowane w diagnostyce chorób układu moczowego związanych z krwiomoczem. Journal of Clinical Healthcare, 3, 20-24.
Gruba, N. (2022). Nieinwazyjne biomarkery do wykrywania raka pęcherza moczowego. Wiadomości Chemiczne, 76(9-10), 719-734.
Chłosta, P., Wysocki, P., Tomasik, T., Windak, A., Chłosta, M., Dudek, P., ... & Grodzicki, T. (2024). Kompendium zaleceń postępowania diagnostyczno–leczniczo–obserwacyjnego u chorych na raka pęcherza moczowego dla lekarzy Podstawowej Opieki Zdrowotnej (POZ). Kraków: Fundacja Urodzeni-Zdrowi.
Matulewicz, R. S., DeLancey, J. O., & Meeks, J. J. (2017). Cystoscopy. JAMA, 317(11), 1187-1187.